بسمه تعالي

جناب آقاي دکتر عبادي

مديريت محترم گروه علوم باغباني

باسلام

باغ بوتاني (گياهشناسي) را دريابيم ! ؟

            باغ گياهشناسي متعلق به يک گروه خاصي نيست بلکه به پرديس کشاورزي و منابع طبيعي تعلق دارد. براي اينکه به تشريح باغ گياه شناسي بپردازيم، ابتدا نگاهي گذرا به تاريخچه باغ مي کنيم. ببينيم اهداف گذشته باغ چه بوده و تا به امروز به کجا رسيده است. همانگونه که مستحضريد تاريخچه باغ بر مي گردد به سال 1310.

            اهداف اصلي داشتن نمونه هاي زنده در کنار نمونه هاي خشک شده هرباريومي، آداپتاسيون يا عادت پذيري گياهان مختلف ايران به آب و هواي کرج و مشاهده سير تکامل گياهي بطور زنده و عيني و در نهايت آموزش عملي گياه شناسي. بنيان گذاران باغ بوتاني رسالتي بزرگ بر دوش کشيده تا به نسلهاي بعدي تحويل تا آنان نيز به نسلهاي آينده بسپارند، و در اين ره آورد تاريخي تشنگان علم را سيراب نمايند. اما با گذشت بيش از نيم قرن يعني حدود 75 سال از اهداف اصلي دور شده و باغ گياه شناسي مورد بي مهري قرار گرفته است.حيات باغ و شکوفايي آن در گرو احساس نياز و تزريق و حمايت از طرف مسئولين مي باشد. براي اينکه مراتب فوق را اثبات نمايم مقايسه کوتاهي با ديگر باغ هاي گياه شناسي که بعد از اين تأسيس و راه اندازي شده است بنمايم. باغ گياه شناسي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع (باغ ملي ايران) که 40 سال بعد از تأسيس اين باغ راه اندازي گرديده در بخش هرباريوم حدود 000/120 نمونه گياهي در بخش باغ بوتاني داراي باغات سيستماتيک، باغ چيني، باغ ژاپني، باغ گياهان دارويي، باغ صخره اي (Rock garden) ، باغ پيازي (Bulb garden) و ايجاد نقشه ايراني کوچک در باغ با کوه هاي مصنوعي البرز و زاگرس و بخش هيرکانين با ايجاد درياچه هاي مصنوعي و غيره ... علت اين عقب ماندگي چيزي جز بي مهري و تزريق نکردن بار مالي که هرچند زماني به گروهي چسبيده و باز زماني ديگر به گروه ديگر. بهترين دليل گفته خود مسئولين قديمي باغ (جناب آقاي دکتر لساني)که در سال 1336 بودجه باغ بالغ بر 000/50 تومان بوده است. در مقايسه با رشد و ترقي همه جانبه و با گذشت چند دهه هنوز هزينه باغ با اندکي تغيير ادامه حيات داده است. مسلما" با چنين روندي ديگر اين باغ نمي تواند آن رسالت اصلي را ادامه دهد و در نتيجه باغ تبديل به جنگل شده است. کمبودهاي باغ آن قدر زياد مي باشد که تصور آن بعنوان يک باغ گياه شناسي باور کردني نيست. با گذشت چند دهه هنوز چمن زني باغ بصورت سنتي است. هنوز اطاقي بعنوان رختکن براي کارگران و باغبان وجود ندارد، هنوز در و پيکري براي حفاظت باغ وجود ندارد.

            قصد سرکوب و منکوب ندارم، قصد تشريح گذشته و حال و آينده را دارم و براي بازيابي به جايگاه اصلي ارائه طريق بصورت برنامه هاي کوتاه مدت و دراز مدت را دارم. جان کلام آخر را در اول بگويم. همانگونه که در مقدمه اشاره نمودم حيات باغ و بازگرداندن باغ به جايگاه اصلي چيزي جز به زير چتر مستقيم پرديس رفتن نيست ولاغير. براي ارائه طريق ابتدا کارهاي انجام شده در مدت زمان کوتاهي که بعنوان مسئول باغ بوتاني بوده ام بازگو نمايم، سپس کمبودها به ترتيب اولويت نامبرده پس از آن برنامه هاي کوتاه و بلند مدت را تشريح نمايم.

I- کارهاي انجام شده:

1- از آنجائيکه سايه اندازي درختان قديمي يکي از بلاياي باغها ميباشد. درختان ضلع شرقي و جنوبي باعث سايه اندازي زيادي مي شوند که در نتيجه فعاليت قارچها و بيماري را تشديد مي نمايد. هرس اين قسمت بعهده خود پرديس مي باشد. ولي در قسمت داخلي بعد از گذشت 20 سال هرس و براي بعضي از درختان نيز عمليات جوان سازي انجام گرفته است.

2- کاشتن درخت و درختچه و گياهان بوته اي به تعداد 50 اصله که از اين تعداد معدودي بعنوان گونه هاي جديد که در 70 سال اخير در باغ موجود نبوده است وارد گرديده است. مانند Hovenia dulcis و بلوط هميشه سبز Quercus ilex و گونه هاي کمياب و نادري که در باغ بصورت تک درخت بوده و مبادرت به تکثير آن در سالهاي اخير نشده است. مانند ژوني پروس ايستاده (Juniperus sp.) ، گونه اي کريپتومريا (Cryptomeria sp.) ، نخود درختي Caragana، Paulownia ، درخت پروانه aburnum، باران طلايي Koelruteria ، داغداغان Celtis eustralis، خرمالو ويرجينيا، زنجبيل، لاله دار يا درخت لاله Liriodendron tulipifera و Meta sequia و درخت توس Betula alba.

3- تکثير گونه هاي نادر و کمياب از طريق هورمون.

4- اختصاص دادن قطعه اي به مساحت تقريبي 2000 متر مربع در ضلع غربي باغ بعنوان باغ گياهان دارويي.

5- کاشتن بذور گياهان دارويي و قلمه در گلخانه توسط دانشجويان گرايش گياهان دارويي.

6- باز کردن فضاي گلخانه باغ بوتاني جهت کارهاي تحقيقاتي دانشجويان مقطع کارشناسي ارشد و دکتري.

7- کاشت بذور کمياب و نادر در گوشه اي از باغ بوتاني.

8- خريداري اره برقي جهت هرس و جوان سازي باغ بوتاني.

II- کمبودهائيکه شديدا" احساس مي شود بعنوان برنامه اي کوتاه مدت به شرح ذيل اعلام مي نمايم.

1- حفاظت و ديوار کشي بصورت فنس کوتاه

2- اطاق رختکن براي کارگران

3- دفتر يا اطاقي براي مديريت باغ

4- انبار لوازم و تجهيزات (درحال حاضر انبار قديمي در حال تخريب است).

5- ماشين چمن زني و اره برقي شمشاد زني

6- ايجاد خزانه و نگهداري نهالهاي جوان

7- تهيه انديکس بذور (انديکس سمينوم)

8- سردخانه براي نگهداري و تبادلات بذور

9- ايجاد وب سايت جهت معرفي گونه هاي موجود در باغ بوتاني

10- انتقال باشگاه اساتيد به مکان ديگر. اين مورد ضمن اينکه باعث حل معضلات جنبي که براي باغ بوتاني ايجاد مي شود، براي حل بند 2، 3، 4، 8 و 9 نيز کارساز مي باشد.

11- جوان سازي باغ از طريق حذف گونه هاي رو به نابودي (که حدود 60% تا 80% ) آنان دچار بيماري و کرم خوردگي مي باشند و جايگزيني آنان توسط گياهان جوان.

12- ايجاد يک خط تلفن

III- برنامه هاي طولاني مدت:

            برنامه ريزي طولاني مدت مي تواند به موازات کسب در آمد باغ از طريق ارائه برنامه هاي جديد صورت گيرد.

1-     ايجاد باغ سيستماتيک بر اساس سير تکامل گياهي و خانواده هاي آنها

2-     ايجاد باغ گياهان دارويي ضمن جنبه نمايشي آن تکثير آنها و در اختيار قرار دادن آنها به بخش هاي مختلف مورد نياز کشور

3-     ايجاد بخش گياهان بونساي

4-     ايجاد الگوي باغهاي ايراني در مقايسه با باغهاي چيني و ژاپني

5-     کاشت گونه هاي گياهي بوم و غير بومي بعنوان حفاظ و پرچين براي کارشناسان فضاي سبز شهري و صنعتي

6-      ايجاد بخش باغ کاکتوس

7-     ايجاد بخش گياهان پوششي (Cover plant) توسط گونه هاي بومي و غير بومي ايران.

8-     مشارکت فعال در ايجاد و راه اندازي باغ بوتاني در دانشگاه هاي ديگر

در خاتمه عرض مي نمايم براي حيات بخشيدن به باغ بوتاني حاضر و شکوفايي آن لازم است هرچه زودتر بودجه و مسئوليت باغ زير نظر مستقيم پرديس قرار بگيرد.

در ثاني براي اجراي برنامه هاي طولاني مدت فضاي حاضر گنجايش برنامه هاي فوق را دارا نمي باشد. لذا پيشنهاد مي گردد با توجه به اينکه پرديس داراي زمينهاي وسيع و مساعد و از لحاظ دسترسي راحت بازديد کنندگان مکان مناسب و زيبنده در کنار اتوبان داراست. شايسته و بجاست برنامه هاي طولاني مدت براي نسلهاي بعدي را در آنجا پياده و عملي نمايد.

در پايان سفارش و تأکيد مي نمايم ضمن اينکه براي اجراي برنامه هاي طولاني مدت از محققان و متخصصان رشته هاي مختلف که با اين هدف بزرگ سنخيت دارند دعوت بعمل آيد و نظرات آنان استفاده شود. در نهايت رأس هرم که بعنوان مسئول باغ بوتاني گمارده مي شود داراي ديدگاه سيستماتيک و بوتانيست باشد.

                                                                                                                با احترام

تيمور رمک معصومي